“Azadlıq Çırağı”na xoş gəlmisiniz!

“Azadlıq Çırağı” Azərbaycan oxucusuna klassik liberal və intellektual ənənəyə uyğun yazılmış əsərlərin tərcüməsi, məqalələrin yazılması, tədbirlərin keçirilməsi və nəşrlər üçün imkan yaratmaqla, regionda liberal azadlıq ideyaları mənbəyi rolunu oynayır.

Neftin proqnozunun mürəkkəbliyi

Məhəmməd Talıblı, 16/10/14

Gün ərzində müxtəlif media qurumları fərqli mövzularda müsahibə və şərhlər üçün müraciət edirlər. Mətbuatda işləyən dəyərli dostlarımızın verdiyi həmin sualların bir neçə cümlə ilə lakonik cavablandırılması bəzən ürəyimizcə olmur. Vaxt azlığı və telefonda verilən spontan cavablar çox zaman əhatəli alınmır. Çünki həmin mövzular bəzən hərtərəfli, təfsilatlı və daha detallı münasibət tələb edir. Həmin mövzulardan biri də dünyada neftin dəyişən qiyməti və onun ölkə iqtisadiyyatına təsiri ilə bağlıdır. Bu təhlil yazısını yazmaq zərurəti məhz qeyd etdiyim həmin ehtiyacdan yarandı.

Diktator “Baby Dok”un miskin sonu

Səadət Cahangir, 7/10/14

Dünən Haitinin keçmiş diktatoru, məşhur “Baby Dok” ləqəbli Jan Klod  Duvalye 63 yaşında ürək tutmasından vəfat edib.  Duvalye dünyanın ən kasıb ölkəsi olan Haitini 1971-ci ildən 1986-cı ilə, devrilənə kimi idarə edib. Diktator hakimiyyətdən devriləndən sonra sürgündə 25 il yaşayıb, 2011-ci ildə yoxsul və miskin halda ölkəsinə qayıdıb. Duvalye ailəsinin 30 illik hakimiyyətləri dövründə Haitiyə necə dəhşətlər yaşatdığı haqqında illər əvvəl geniş yazı yazmışdım. Oxucular üçün maraqlı olacağını düşünüb mövzuya yenidən qayıtmağa qərar verdim.

Azadlıq - qorxunun qənimi

Məhəmməd Talıblı, 1/10/14

İnsan daxilən azad olanda qorxaq olmur. Azadlığın ona verdiyi mənəvi güc qorxunu əhəmiyyətsizləşdirir. Azadlığın ruhi gücü qorxunu üstələyir. Azadlığa qorxu və repressiya ilə üstün gəlmək olmaz. Azadlığı enə bilən güc sevgidir. Amma bununla yanaşı, qorxu altında da heç vaxt sevgi yaranmır. İnsanın birindən qorxaraq ona hörmət etməsi uzun müddət mümkün ola bilməz. Məhz biz qorxudan azad olmaq üçün özümüzə böyük inama və yüksək azadlıq ruhuna sahib olmalıyıq. Azad insan daimi eyni nöqtəyə baxa bilmir və buna vərdiş etməyi də məqbul saymır. O, daim yenilik və dinamika axtarışındadır. Azad ruhlu insan bütün sahələr üzrə bütpərəstlikdən uzaq olur. O, hətta siyasi bütpərəstliyə biət edə bilməz. Azad insan monoton mühitdə darıxar.

“Həbsxana” təcrübəsi

Səadət Cahangir, 23/9/14

Bu yaxınlarda həbsxanaların insan psixologiyasına təsiri ilə bağlı Hamburq Universitetinin apardığı bir araşdırma haqqında oxudum. Demək, 70-ci illərin sonlarında bu məqsədlə bir sıra təcrübələr həyata keçirilib. Əvvəlcə işıq və səsdən təcrid olunmuş,  gündüz və gecənin fərq edilmədiyi otaqlar hazırlanıb. Sonra təcrübə məqsədi ilə insanları çöl ilə heç bir əlaqəsi qalmayan bu otaqlara salıblar…

İnternetin doğurduğu azadlıqlar

Məhəmməd Talıblı, 11/9/14

Əsrlər dəyişdikcə, hətta illər ötdükcə azadlıq anlayışı və onun coğrafiyası dəyişir. Hətta sovet zamanında bir yazının çap olunması üçün uzun prosedur və kimlərincə icazəsi tələb edilirdisə, indi bu cür maneələr yoxdur. Evində oturursan, istənilən fikirlərini yazırsan və okeanın o tayında bir neçə dəqiqədən sonra səni rahatca oxuyurlar. Bütün bu işləri zövqlə və şövqlə görməkdə internetin qaandırdığı azadlıqlar insana güc verir. İşgüzarlığını stimullaşdırır.

Xof yaradan “qorxu imperatorluğu”

Səadət Cahangir, 2/9/14

Yaşadığımız dünya getdikcə “qorxu imperatorluğu” üzərində qurulan bir düzənin əsirinə çevrilməkdədir. Demək olar ki, hər gün qlobal informasiya məkanından aldığımız xəbərlərin yarıdan çoxu müharibə, təbii fəlakətlər, öldürücü viruslar, siyasi münaqişələr, yol qəzaları, ölüm və qan haqqındadır. Şübhəsiz, insan üçün qorxusuz həyat anlayışı yoxdur və ola da bilməz. Bəlkə, hələ bir çoxunuz deyəcəksiniz ki, qorxu  həqiqətən belə dəhşətli şey olsaydı, şöhrətli rejissor Alfred Hiçkokun filmlərinin, amerikan yazıçısı Stefan Edvin Kinqin əsərlərinin, Mixail Şumaherin “ralli tamaşaları”nın azarkeş sayı rekord qırmazdı.

Xoşbəxtlik tablosunun cizgiləri

Məhəmməd Talıblı, 2/9/14

Xoşbəxtlik haqqında düşüncələr dünyadakı insanların sayı qədərdir. Yəni, hərənin öz xoşbəxtlik dünyası və tablosu var. Birisi çox çalışır. Birisi çox yazır. Birisi çox yatır. Amma hər bir fəaliyyət xoşbəxt olmaq üçün edilir. İnsan xoşbəxt ola bilirsə, onda yenidən həmin hərəkətləri edirmi? Doğrudanmı, bütün fəaliyyətlər insanı xoşbəxt edə bilmədiyi halda, o, sonsuzluğa qədər bu fəaliyyətlərdən əl çəkmir? Düşündürücü suallardır, deyilmi? Bu kimi suallara daha çox ağlabatan cavabları “Nobel”çi Orxan Pamukun “Atamın bavulu”nda tapmaq olur:  “Xoşbəxt ola bilmədiyim üçün yazıram! Xoşbəxt olmaq üçün yazıram!” Birinci halda insanın xoşbəxt olmaması fakt kimi etiraf olunur və insan həmin boşluğu doldurmaq üçün yazmaq ehtiyacını hiss edərək dilə gətirir. İkinci halda isə o daha xoşbəxt olaraq könül xoşluğu və məmnunluqla düşüncələrini paylaşır.

Bir insanlıq işgəncəsi

Səadət Cahangir, 13/8/14

Son yarım əsrin irqi ayrı-seçkiliklə bağlı qanlı toqquşmalar tarixinə baxsaq, daha böyük ağırlıqla altmışıncı-yetmişinci illər Amerikasının üzərində dayana bilərik. Ağdərililər tərəfindən diskriminasiyaya məruz qalan qaradərililərin qətli, onlara qarşı tətbiq olunan amansız qaydalar, hər gün baş verən qarşıdurmalar... Və öz xalqının tapdanan hüquqları uğrunda mübarizə meydanına çıxan gənc Martin Lüther Kinq. Adi bir qaydaya əməl olunmamasına görə həbs etmişdilər onu. Qanuna görə o, avtobusda öz yerini bir ağdəriliyə verməli idi və verməmişdi...

Hər kəsin hesab günü var

Səadət Cahangir, 7/8/14

Bəlkə bir az gec olur, amma hər şey sonda gəlib öz yerini alır. Eyni ilə bu ifadədə deyildiyi kimi: ''Ədalət topaldır, ağır-ağır yürüyür, fəqət  gec-tez gedəcəyi yerə yetişir'' (Mirabeau).

İndi Rusiya ilə bağlı baş verənlər bu gerçəyi xatırladır. İllər boyu qılıncını sağa-sola çapan nəhəng gücün dizləri yerə gəlməkdədir. Keçən həftə Haaqa Arbitraj Məhkəməsində Rusiyaya kəsilən böyük cərimə onu gözləyən böyük bəlaların siqnalıdır bəlkə də. Belə ki, “Yukos” neft şirkətinin keçmiş səhmdarlarının iddiası əsasında təxminən 10 il davam edən məhkəmənin hökmü ilə Rusiya dövləti 50 milyard dollar cərimələnib.

Syndicate content